يعنى پلوتاينوس ( - پلوتن ) كه نزد آنان به‌عنوان اثولوجياى ارسطو شناخته شده بود ، خشكى فلسفهء را با عرفان ذوقى چاشنى بزنند و از جهتى ديگر آراء و انديشه‌هاى مشّائيان اسلامى همچون فارابى و ابن سينا را به محك بررسى درآورند و آن را با نوآوريهاى شيخ اشراق شهاب الدّين سهروردى تلطيف سازند . اينان انديشه‌هاى كلامى اشعرى و غزّالى و فخر رازى را مورد نقدوبررسى قرار دادند و بيشتر بر آراء و انديشه‌هاى خواجه نصير الدّين طوسى كه از او به‌عنوان خاتم برعة المحقّقين ياد مىشد تكيه كردند . خواجه انديشه‌هاى فلسفى - كلامى را از حشو و زوائد پرداخته و مجرّد ساخته و كتاب تجريد العقائد را به‌عنوان دستورنامه‌اى براى انديشهء درست خداشناسى و جهان‌شناسى مدوّن كرده بود كه دانشمندان پس از او متجاوز از صد شرح و تعليقه بر آن نگاشتند . اين مكتب فلسفه كه معمولا از آن تعبير به « مكتب الهى اصفهان » مىشود براى آن‌كه كرسى حكمت در شهر معنوى و روحانى اصفهان قرار داشته و از اقطار عالم اسلامى طالبان علم و معرفت بدان شهر دانش و مدينهء حكمت روى مىآورده‌اند ، مورد غفلت جهان علم قرار گرفته است و فقط در اين اواخر خاورشناس معروف پروفسور هانرى كربن با همكارى بازماندهء گذشتگان استاد سيّد جلال الدّين آشتيانى موفّق شد كه برگزيده‌اى از آثار معروف‌ترين چهره‌هاى اين دوره را در مجموعه‌اى چهارجلدى تحت عنوان : منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران از عصر ميرداماد و ميرفندرسكى تا زمان حاضر به اهل علم معرفى كنند . در اين مجموعه است كه انديشه‌هاى حكيمانى همچون ميرداماد و ميرفندرسكى و ملاصدرا و ملا رجبعلى تبريزى و ملا عبد الرّزاق لاهيجى و حسين خوانسارى و ملا شمساى گيلانى و سيد احمد علوى عاملى و فيض كاشانى و قوام الدّين رازى و قاضى سعيد قمى و ملا نعيماى طالقانى و ملا صادق اردستانى و ملا مهدى نراقى و مانند آنان معرفى گرديده است . بخش الهيّات و جوهر و